Słuch jest jednym z kluczowych czynników warunkujących prawidłowy rozwój mowy. Zaburzenia słuchu mogą znacząco wpływać na rozumienie, artykulację i tempo nabywania języka przez dziecko. Dlatego logopeda, prowadząc diagnozę, często kieruje małego pacjenta na badanie słuchu, aby wykluczyć lub potwierdzić niedosłuch.

Rodzaje niedosłuchów

W logopedii i otorynolaryngologii wyróżnia się trzy podstawowe typy niedosłuchów:

• niedosłuch przewodzeniowy,
• niedosłuch odbiorczy,
• niedosłuch mieszany.

Jak niedosłuch wpływa na rozwój mowy?

Niedosłuch przewodzeniowy

Powstaje w wyniku uszkodzenia części ucha odpowiedzialnej za przewodzenie i wzmacnianie fal akustycznych w uchu zewnętrznym. Charakterystyczne objawy:

• lepsze słyszenie szeptu niż mowy potocznej,
• lepsze odbieranie mowy w hałasie niż w ciszy,
• trudności w różnicowaniu sylab nieakcentowanych i krótkich wyrazów (np. przyimków, spójników),
• niepoprawna fleksja, błędy gramatyczne, przestawianie szyku wyrazów,
• niewyraźna, czasem bełkotliwa wymowa.

Niedosłuch odbiorczy

Występuje, gdy uszkodzeniu ulegają struktury odpowiedzialne za odbiór drgań i ich przekształcanie w impulsy elektryczne w uchu wewnętrznym. Objawy:

• wyraźnie obniżony próg słyszenia,
• dziecko słyszy mowę, ale jej nie rozumie,
• nietolerancja głośnych dźwięków,
• trudności w odbiorze głosek [f], [k], [t], [l],
• „twardy” głos, głośniejsza mowa, brak kontroli nad intonacją,
• osłabiona zdolność różnicowania głosek.

Niedosłuch mieszany

Łączy cechy niedosłuchu przewodzeniowego i odbiorczego. Uszkodzone są zarówno części przewodzące, jak i odbiorcze ucha. Typowe objawy:

• zachowany odbiór niskich tonów,
• osłabione słyszenie w zakresie tonów odpowiadających mowie.

Okresowy niedosłuch przewodzeniowy

Może pojawić się u dzieci w wieku przedszkolnym podczas nawracających infekcji górnych dróg oddechowych. Skutkiem mogą być zaburzenia artykulacji, ponieważ właśnie w tym okresie intensywnie kształtuje się umiejętność różnicowania głosek (np. [s, z, c, dz, sz, ż/rz, cz, dż, r]).

Znaczenie wieku w utracie słuchu

Wpływ niedosłuchu na rozwój mowy zależy od wieku, w którym nastąpiło pogorszenie słuchu:

• okres prelingwalny – uszkodzenie wrodzone lub do 2. roku życia; mowa może się nie wykształcić,
• okres perilingwalny – utrata słuchu między 2. a 4. rokiem życia, gdy trwa intensywny rozwój mowy,
• okres postlingwalny – uszkodzenie po ukształtowaniu mowy; rozwój języka może ulec regresowi.

Podsumowanie

Badanie słuchu jest istotnym elementem diagnozy logopedycznej. Nawet okresowe zaburzenia słuchu mogą powodować opóźnienia w rozwoju mowy, trudności artykulacyjne i problemy z komunikacją. Dlatego każde dziecko z podejrzeniem niedosłuchu powinno być skierowane na specjalistyczną diagnostykę audiologiczną.

Bibliografia

• Gałkowski T., Jastrzębowska G. (red.), Logopedia. Pytania i odpowiedzi. Tom 2, Opole 2003.
• Ocena występowania zaburzeń artykulacyjnych u dzieci z nawracającymi infekcjami górnych dróg oddechowych, Otorynolaryngologia 2011, 10(3): 116-120.
• Profilaktyka niedosłuchu u dzieci do 7. roku życia, Pediatr Med Rodz 2016, 12(4), s. 384–393.